Onderzoek 2009: Behoeften lesbische vrouwen 55+ worden zichtbaar

In 2009 voerde Pauline Vincenten, in het kader van een stage bij MOVISIE, een verkennend onderzoek uit naar de leefstijlen van 55+ lesbische vrouwen en hun behoeften op het gebied van zorg en welzijn.

De meeste ouder wordende lesbiennes voelen zich gezond. Eén op de drie vrouwen zegt echter last te hebben van gevoelens van eenzaamheid en bijna een derde van de vrouwen voelt zich soms tot regelmatig depressief. Hulp vragen en het uit handen geven van de regie wordt vaak heel moeilijk gevonden.

Voor zorg verwachten 55+ lesbische vrouwen in de eerste plaats terug te kunnen vallen op vrienden en kennissen. De vraag is echter of deze mensen in de toekomst kunnen functioneren als zorgnetwerk. De helft van de vrouwen geeft aan dat er iets ontbreekt in hun netwerk. Dit is vooral het geval als men geen kinderen heeft. Een aantal vrouwen heeft in de loop der tijd een netwerk opgebouwd van lesbische vriendinnen, exen en aanhang, die zij beschouwen als een soort familie.

55+ lesbische vrouwen vinden het vaak gezellig om onder elkaar te zijn met andere lesbische vrouwen, omdat zij naar eigen zeggen een bepaalde cultuur delen van grapjes, taal en blikken van verstandhouding. Veel vrouwen weten echter niet goed waar ze vrouwen van hun eigen leeftijd kunnen ontmoeten en zij vinden het soms lastig om contact te leggen met andere lesbische vrouwen. Het probleem is tegelijkertijd dat de activiteiten die georganiseerd worden vaak doodbloeden omdat er te weinig animo is of dat het financieel niet haalbaar blijkt.

Veel vrouwen zijn bezorgd over de homovriendelijkheid van zorginstellingen. Homoseksualiteit zou volgens alle vrouwen een aandachtspunt moeten zijn binnen zorg- en welzijnsorganisaties en binnen de WMO. Een ruime meerderheid van de vrouwen wil het liefst dat standaardvoorzieningen homovriendelijker worden en heeft minder behoefte aan roze woonvormen.

Risico- en beschermfactoren

Op basis van het onderzoek kunnen we enkele factoren formuleren die in combinatie mogelijk een risico vormen voor het welbevinden van 55+ lesbische vrouwen:

  1. ziekte
  2. alleenstaand zijn
  3. laag inkomen
  4. werkloos of arbeidsongeschikt zijn
  5. weinig tot geen contact met familie, vrienden, kennissen en buren
  6. verlies van vrienden en kennissen door overlijden of verhuizing
  7. weinig tot geen contact met andere lesbische vrouwen
  8. onzichtbaar zijn als lesbienne voor omgeving en hulpverlening

Daartegenover staan enkele beschermfactoren:

  1. goede gezondheid
  2. partner
  3. modaal tot hoog inkomen
  4. goed functionerend sociaal netwerk
  5. contact met andere lesbische vrouwen
  6. erkend voelen als lesbische vrouw door omgeving en hulpverlening

Aanbevelingen voor organisaties

  1. Zet een website op met links naar alle activiteiten die interessant zijn voor 55+ lesbische vrouwen.
  2. De beheerders van www.contigocontact.nl; www.femfusion.nl; www.zijaanzij.nl en www.groep7152.nl zouden (onderdelen van) hun bestaande overzichten kunnen toespitsen op 55+ vrouwen.
  3. Het Landelijk Consortium Roze Ouderen kan informatie verstrekken over homovriendelijke zorginstellingen en woonprojecten die openstaan voor roze ouderen en over buddyzorg.
  4. De kenniscentra MOVISIE en Schorer zouden op basis van de Roze Loper een checklist kunnen publiceren met kwaliteitseisen waaraan homovriendelijke zorginstellingen dienen te voldoen en als landelijke roze makelaar kunnen fungeren door een website op te zetten met informatie over zorg en homoseksuele ouderen. Het COC kan dit controleren en communiceren naar de achterban, bijvoorbeeld via de nieuwsbrief.
  5. Hulpverleners moeten zich realiseren dat lesbische vrouwen het moeilijk vinden om hun onafhankelijkheid op te geven en om hulp te vragen.
  6. Zorg- en welzijnsorganisaties dienen hun hulpverlening homovriendelijker te maken. Een open houding staat hierin centraal. Door diversiteitstrainingen aan te bieden kunnen zorg- en welzijnsorganisaties de sensitiviteit van hulpverleners vergroten voor de specifieke ervaringen en behoeften van lesbische vrouwen.
  7. Zorginstellingen kunnen bijdragen aan de acceptatie van homoseksualiteit onder bewoners en verzorgenden door de documentaire van de Roze Loper of andere films over roze ouderen te vertonen.
  8. Door foto’s van twee vrouwen samen op te nemen in informatiemateriaal, laten organisaties zien dat homoseksuele ouderen welkom zijn.
  9. Instanties die buddyzorg verlenen of maatjesprojecten uitvoeren kunnen deze uitbreiden met buddyzorg specifiek voor roze ouderen.

Aanbevelingen voor gemeenten

  1. Gemeenten kunnen laten zien dat zij rekening houden met de belangen van diverse burgers door in de gemeentegids foto’s op te nemen van roze ouderen.
  2. Gemeenten kunnen doorverwijzen naar de website van de lokale homo-belangenvereniging of zelf op hun website een overzicht plaatsen van regionale activiteiten voor homoseksuele ouderen.
  3. Gemeenten kunnen het welbevinden en de behoeften van 55+ lesbische inventariseren door een vraag naar de seksuele voorkeur van burgers op te nemen in gemeentelijke monitoren.
  4. Gemeenten kunnen een beleidsmedewerker aanstellen met een roze portefeuille die zijn/haar collega’s wijst op de leefstijlen en wensen van homoseksuele inwoners. Het gaat hierbij met name om de WMO. Goede en uitgebreide thuiszorg is noodzakelijk om ervoor te zorgen dat vrouwen zolang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen en het netwerk niet overbelast raakt.
  5. Gemeenten kunnen een faciliterende rol spelen door initiatieven van 55+ lesbische vrouwen deels te subsidiëren.

Handboek Roze Loper

Toolkit